Erkek infertilitesinin en zorlayıcı tablolarından biri azospermi, yani menide hiç sperm hücresi bulunmamasıdır. Bu durumda doğal yolla gebelik mümkün değildir. Ancak günümüzde geliştirilen cerrahi teknikler sayesinde, testis dokusu içerisinden sperm arama ve elde etme imkânı vardır. Bu cerrahi yöntemlerin başında TESA ve TESE gelir.
-
TESA (Testicular Sperm Aspiration): Testise ince bir iğneyle girilerek doku/sıvı aspire edilmesi ve bu materyalden sperm aranması işlemidir.
-
TESE (Testicular Sperm Extraction): Testisten küçük doku parçaları alınarak laboratuvarda bu dokular içerisinde sperm aranması işlemidir.
Bu yöntemlerle bulunan spermler, özellikle mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemiyle tüp bebek tedavisinde kullanılır ve azospermik erkeklerin de biyolojik baba olma şansı ortaya çıkar.
Azospermi Nedir?
Azospermi, menide hiç sperm bulunmaması durumudur. Mikroskopla detaylı inceleme yapılmasına rağmen ejakülatta sperm hücresine rastlanmaz. Genel olarak iki ana grupta değerlendirilir:
-
Obstrüktif azospermi
Sperm üretimi testiste normaldir, ancak sperm kanallarında tıkanıklık veya doğuştan kanal yokluğu gibi nedenlerle sperm dışarı çıkamaz. -
Non-obstrüktif azospermi
Temel sorun sperm üretimindedir. Testis içi üretim azalmış veya çok sınırlıdır. Genetik faktörler, hormonal sorunlar, enfeksiyonlar, ilaçlar ya da testise yönelik hasarlar rol oynayabilir.
TESA ve TESE gibi cerrahi sperm arama yöntemleri, bu gruplardaki erkeklerde testis içinde gizli kalmış olası spermleri bulmak için uygulanır.
Cerrahi Yöntemlerle Sperm Elde Edilmesi
1. TESA (Testicular Sperm Aspiration) Nedir?
TESA, testise ince bir iğneyle girilerek negatif basınç uygulanması ve testisten sıvı/doku örneği alınması işlemidir. Alınan örnek embriyoloji laboratuvarında işlenir ve içindeki spermler mikroskop altında aranır.
TESA’nın özellikleri:
-
Genellikle lokal anestezi altında yapılır.
-
Ciltte büyük kesi yapılmaz; iğne ile giriş sağlanır.
-
İşlem süresi kısadır, çoğu zaman günübirlik uygulanır.
-
Elde edilen spermler aynı gün ICSI’de kullanılabilir veya dondurularak saklanabilir.
TESA kimler için uygundur?
-
Sperm üretimi normal olup, kanallardaki tıkanıklık nedeniyle menide sperm olmayan obstrüktif azospermi hastaları
-
Ejakülatta sperm sayısı çok düşük olup, laboratuvar koşullarında yeterli sperm elde edilemeyen bazı olgular
-
Bazı hastalarda ilk basamak cerrahi sperm arama yöntemi olarak tercih edilebilir.
TESA’nın avantajları:
-
Kısa sürede, nispeten basit bir girişimle uygulanır.
-
Doku çıkarımı daha az olduğu için iyileşme süresi kısadır.
-
Lokal anestezi ile yapılabildiğinden anestezi riski düşüktür.
TESA’nın sınırlılıkları:
-
Özellikle non-obstrüktif azospermide sperm bulma şansı sınırlı olabilir.
-
Elde edilen sperm sayısı genellikle azdır ve sadece mikroenjeksiyon (ICSI) için yeterlidir.
2. TESE (Testicular Sperm Extraction) Nedir?
TESE, testisin küçük bir cerrahi kesiyle açılması ve içinden doku parçaları alınması esasına dayanır. Alınan doku örnekleri laboratuvarda parçalanarak sperm aranır.
TESE’nin özellikleri:
-
Lokal, spinal veya genel anestezi altında yapılabilir.
-
Skrotumdan küçük bir kesiyle testise ulaşılır.
-
Testis dokusunun bir veya birkaç bölgesinden biyopsi alınır.
-
Doku örnekleri embriyoloji laboratuvarında detaylı olarak incelenir.
-
Canlı sperm bulunursa tüp bebek tedavisinde kullanılabilir veya dondurulabilir.
TESE kimlere uygulanır?
-
Testis içinde sınırlı da olsa üretim olduğu düşünülen non-obstrüktif azospermi hastalarına
-
TESA ile daha önce sperm bulunamamış erkeklere
-
Sperm üretiminin bölgesel veya az olduğu düşünülen olgulara
TESE’nin avantajları:
-
TESA’ya göre daha geniş doku alanı incelenebilir.
-
Non-obstrüktif azospermi hastalarında sperm bulma olasılığı daha yüksektir.
Olası dezavantajlar:
-
Daha invaziv bir cerrahi olduğu için iyileşme süresi TESA’ya göre biraz daha uzundur.
-
Nadir de olsa testiste hematom, enfeksiyon, ağrı, hacim kaybı gibi komplikasyonlara yol açabilir.
-
Karar mutlaka deneyimli bir üroloji ve tüp bebek ekibiyle birlikte verilmelidir.
3. MikroTESE Kısaca Nedir?
Konu TESA ve TESE olsa da, cerrahi sperm arama denince mikroTESE de önemli bir yer tutar. MikroTESE, ameliyat mikroskobu altında yapılan, TESE’nin daha gelişmiş bir versiyonudur.
-
Testis dokusu mikroskop altında büyütülerek incelenir.
-
Sperm üretme ihtimali yüksek görülen kanalcıklar seçilerek yalnızca bu alanlardan biyopsi alınır.
-
Hem sperm bulma oranını artırmayı hem de testise verilen zararı azaltmayı hedefler.
Birçok merkez, non-obstrüktif azospermide ilk tercih olarak mikroTESE uygulamayı veya TESA/TESE ile kombine etmeyi tercih edebilir.
Kıbrıs’ta TESA – TESE ile Sperm Arama
Kıbrıs, tüp bebek ve erkek infertilitesi alanında uluslararası düzeyde hasta kabul eden önemli merkezlerden biridir.
Kıbrıs’ta:
-
Modern ameliyathaneler,
-
Gelişmiş embriyoloji laboratuvarları,
-
Üroloji ve tüp bebek uzmanlarından oluşan deneyimli ekipler
sayesinde TESA, TESE ve mikroTESE işlemleri, tüp bebek tedavisi ile entegre bir şekilde planlanabilir.
Özellikle Türkiye ve çevre ülkelerden gelen hastalar için:
-
Kısa uçuş mesafesi,
-
Türkçe iletişim,
-
Tedavi planlamasının önemli kısmını online organize edebilme imkânı
Kıbrıs’ı cerrahi sperm arama ve tüp bebek tedavisinde cazip kılar.
TESA – TESE Süreci Nasıl Planlanır?
1. Detaylı Ürolojik ve Hormon Değerlendirmesi
İlk aşamada:
-
Hormon testleri (FSH, LH, testosteron, prolaktin vb.)
-
Testis ultrasonu
-
Gerekirse kromozom analizi ve Y kromozomu mikrodelesyon testleri
-
Daha önce yapılmış spermiogram sonuçları
değerlendirilir.
Bu sayede:
-
Azosperminin obstrüktif mi, non-obstrüktif mi olduğu,
-
Sperm üretimi ihtimalinin ne düzeyde olduğu,
-
Hangi cerrahi yöntemin (TESA, TESE, mikroTESE) daha mantıklı olacağı
hakkında fikir sahibi olunur.
2. Çiftin Tüp Bebek Planı ile Eş Zamanlı Hazırlık
Cerrahi sperm arama işlemi çoğu zaman:
-
Aynı gün veya çok yakın tarihte kadından yumurta toplama (OPU) ile birlikte planlanır.
-
Sperm bulunursa, aynı gün elde edilen yumurtalar mikroenjeksiyon (ICSI) ile döllenir.
-
Yeterli miktar sperm varsa, bir kısmı sperm dondurma ile ilerideki denemeler için saklanabilir.
3. İşlem Günü
-
TESA çoğunlukla kısa sürede, lokal anestezi ile yapılır.
-
TESE veya mikroTESE, tercihen ameliyathane koşullarında gerçekleştirilir.
-
İşlem sırasında embriyoloji laboratuvarı ile sürekli iletişim hâlinde olunarak, bulunan her doku örneğinde sperm aranır.
4. İşlem Sonrası Takip
-
TESA sonrası çoğu hasta aynı gün rahatlıkla evine veya oteline dönebilir.
-
TESE/mikroTESE sonrası birkaç gün dinlenme, bölgeyi koruma ve verilen ilaçları düzenli kullanma önemlidir.
-
Doktor uygun gördüğü tarihte kontrol muayenesi planlar.
Cerrahi Sperm Arama Öncesi ve Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?
İşlem Öncesi Öneriler
-
Doktorun belirttiği süre kadar cinsel perhiz (genellikle birkaç gün) uygulanmalıdır.
-
Düzenli kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar mutlaka doktora bildirilmelidir.
-
Sigara ve alkol mümkünse azaltılmalı ya da bırakılmalıdır.
-
Açlık–tokluk durumu, alınacak anestezi tipine göre organize edilmelidir.
İşlem Sonrası Öneriler
-
Testis bölgesine ilk günlerde darbe almamaya dikkat edilmelidir.
-
Doktorun önerdiği süre boyunca ağır spor ve yoğun fiziksel aktiviteden uzak durulmalıdır.
-
Verilen ağrı kesici ve antibiyotikler aksatılmamalıdır.
-
Aşırı şişlik, kızarıklık, yüksek ateş veya şiddetli ağrı olursa mutlaka hekime başvurulmalıdır.
TESA – TESE ile Sperm Arama Hakkında Sık Sorulan Sorular
TESA mı, TESE mi daha iyi?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Azosperminin tipi, hormon değerleri, testis yapısı ve daha önceki deneyimler göz önüne alınarak karar verilir. Obstrüktif azospermide TESA yeterli olabilirken, non-obstrüktif olgularda TESE veya mikroTESE daha uygun olabilir.
Her cerrahi sperm aramada mutlaka sperm bulunur mu?
Hayır. Özellikle üretimin tamamen bozulduğu bazı non-obstrüktif azospermi olgularında, en ileri cerrahi tekniklerle bile sperm bulunamayabilir. Bu ihtimal mutlaka işlem öncesi hastaya açıkça anlatılmalıdır.
Sperm bulunduğunda tekrar işleme gerek kalır mı?
Yeterli sayıda ve kalitede sperm elde edilirse, bir kısmı dondurularak saklanabilir. Böylece ileride yapılacak tüp bebek denemelerinde ikinci bir cerrahi girişime gerek kalmayabilir.
TESA – TESE erkeklik hormonunu düşürür mü?
Doğru teknikle ve deneyimli ekip tarafından yapıldığında kalıcı hasar ihtimali düşüktür; ancak sıfır değildir. Özellikle geniş doku çıkarılan bazı olgularda testosteron seviyelerinde düşme ve testis hacminde azalma riski vardır. Bu nedenle işlem öncesinde fayda–risk oranı iyi değerlendirilmelidir.
İşlem ağrılı mıdır?
TESA çoğunlukla lokal anesteziyle, kısa ve tolere edilebilir düzeyde rahatsızlıkla tamamlanır. TESE/mikroTESE genellikle anestezi altında yapıldığı için işlem sırasında ağrı hissedilmez; sonrasında birkaç gün hafif–orta düzeyde ağrı olabilir, bu da ilaçlarla kontrol altına alınır.
Sonuç: Cerrahi Sperm Arama (TESA – TESE) Azospermi İçin Önemli Bir Umut
Sperm arama TESA ve TESE, ejakülatında hiç sperm saptanmayan azospermik erkekler için, testis dokusu içinde gizli kalmış spermleri bulma fırsatı sunar.
Kıbrıs’ta, modern tüp bebek merkezlerinde:
-
Üroloji ve infertilite ekiplerinin ortak planlaması,
-
Gelişmiş laboratuvar olanakları,
-
Sperm dondurma ve aynı anda tüp bebek uygulama imkânı
sayesinde, cerrahi sperm arama yöntemleri birçok çift için gerçek bir umut ışığı hâline gelmektedir.
Bu sürecin size uygun olup olmadığını anlamanın en doğru yolu, ayrıntılı ürolojik inceleme ve tüp bebek uzmanı ile yapılacak kapsamlı bir değerlendirmedir.