NGS (Next-Generation Sequencing) yani yeni nesil dizileme, genetik yapıyı çok daha ayrıntılı ve hassas biçimde incelemeye imkân veren modern bir teknolojidir. Tüp bebek tedavilerinde NGS; embriyoların genetik açıdan değerlendirilmesi, kromozom bozukluklarının taranması ve belirli tek gen hastalıklarının araştırılması için kullanılan ileri düzey yöntemler arasında yer alır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) tüp bebek (IVF–ICSI) süreçleriyle birlikte NGS tabanlı PGT uygulamaları, özellikle belirli risk gruplarında daha stratejik embriyo seçimine destek olmak amacıyla değerlendirilmektedir.
Tüp Bebek Tedavisinde NGS Ne İşe Yarar?
NGS, tüp bebekte çoğunlukla Preimplantasyon Genetik Test (PGT) kapsamında kullanılır. PGT; embriyolar rahme transfer edilmeden önce genetik açıdan incelenmesini sağlar. Amaç, genetik açıdan daha uygun embriyoların seçilmesine yardımcı olmaktır.
NGS ile birlikte uygulanabilen başlıca PGT türleri:
1) PGT-A (Aneuploidy Taraması)
PGT-A, embriyolarda:
Kromozom eksikliği (monozomi)
Kromozom fazlalığı (trizomi; ör. Down sendromu ile ilişkili trizomiler)
Bazı mozaik durumlar
gibi kromozom sayı bozukluklarını taramak için kullanılır. NGS teknolojisi, tüm kromozomların belirli bir hassasiyetle değerlendirilmesine imkân tanır.
2) PGT-M (Tek Gen Hastalıkları İçin)
PGT-M; anne veya baba adayının taşıdığı bilinen bir tek gen hastalığını embriyo düzeyinde taramaya yöneliktir. Örneğin:
Talasemi
Kistik fibrozis
Ailede bilinen ve çocuğa geçiş riski olan diğer tek gen hastalıkları
Bu sayede ilgili hastalığı taşıyan embriyolar belirlenebilir ve transfer planı buna göre oluşturulabilir.
3) PGT-SR (Yapısal Kromozom Bozuklukları İçin)
PGT-SR; dengeli translokasyon gibi yapısal kromozom bozukluğu taşıyan çiftlerde embriyoların değerlendirilmesinde gündeme gelir. NGS ile:
Belirli bölgelerde kayıplar (delesyon)
Fazlalıklar (duplikasyon)
Yapısal dengesizlikler
daha ayrıntılı şekilde incelenebilir.
NGS Kimlere Önerilebilir?
NGS tabanlı PGT, her çifte rutin olarak uygulanması gereken bir test değildir. Daha çok belirli risk gruplarında anlamlı katkı sağlayabilecek bir yöntem olarak değerlendirilir. Örnek durumlar:
İleri anne yaşı (özellikle 37–38 yaş ve üzeri)
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıkları
Tekrarlayan gebelik kayıpları (düşükler)
Ağır erkek faktörü (sperm sayısı, hareketlilik, morfolojide belirgin bozukluk)
Ailede bilinen genetik hastalık öyküsü
Daha önce genetik hastalıklı gebelik/bebek öyküsü
Translokasyon vb. yapısal kromozom bozukluğu taşıyıcılığı
Hangi çiftte NGS’nin faydalı olacağına; kadın doğum uzmanı, embriyolog ve gerektiğinde genetik uzmanı birlikte karar vermelidir.
Kıbrıs’ta NGS Tabanlı PGT Süreci Nasıl İşler?
Klinik protokollerine göre ayrıntılar değişebilse de genel akış şöyledir:
1) IVF–ICSI Tedavi Planlaması
Anne adayının AMH, hormon değerleri, rahim-yumurtalık değerlendirmesi
Baba adayının spermiogramı ve gerekirse ileri sperm testleri
Aile öyküsü ve genetik risklerin gözden geçirilmesi
PGT-A / PGT-M / PGT-SR (veya kombinasyon) planının netleştirilmesi
2) Yumurta Toplama (OPU) ve Embriyo Gelişimi
Yumurtalıklar ilaçlarla uyarılır
OPU ile yumurtalar toplanır
IVF veya sıklıkla ICSI ile döllenme sağlanır
Embriyolar laboratuvarda izlenir (çoğunlukla blastokist aşamasına kadar)
3) Embriyo Biyopsisi
Blastokist aşamasındaki embriyodan (genellikle trophectoderm bölgesinden) birkaç hücre alınır
Biyopsi sonrası embriyolar genetik sonuçlar çıkana kadar çoğu protokolde dondurulur
4) NGS Analizi
Alınan hücre örnekleri laboratuvarda hazırlanır
NGS ile kromozom profili ve gerekiyorsa hedeflenen gen(ler) değerlendirilir
Embriyolar raporlanır (ör. genetik açıdan uygun/uygun değil gibi)
5) Transfer Planı
Genetik açıdan uygun bulunan embriyo(lar) arasından transfer planlanır
Anne adayının rahmi hazırlanır
Dondurulmuş embriyo transferi gerçekleştirilir
NGS Tabanlı PGT’nin Olası Avantajları
Daha stratejik embriyo seçimi: Özellikle belirli risk gruplarında transfer planını güçlendirebilir.
Kromozom taramasında detay: Kromozom sayı bozukluklarını değerlendirmede yardımcı olabilir.
Tek gen hastalıklarında hedefli tarama: Ailede bilinen hastalıklar için PGT-M ile daha kontrollü yaklaşım sağlayabilir.
Bazı durumlarda mozaiklik/segmental bozukluklara dair ek bilgi: Vaka bazlı yorum gerektirir.
Bilinmesi Gereken Sınırlılıklar
NGS/PGT gebelik garantisi vermez; genetik açıdan daha avantajlı embriyo seçimine yardımcı olur.
Bazı çiftlerde PGT sonrası transfer edilebilir embriyo sayısı azalabilir; hatta uygun embriyo bulunamayabilir.
Embriyo biyopsisi modern tekniklerle uygulansa da her tıbbi işlemde olduğu gibi teorik risk tamamen sıfır değildir.
PGT-A gibi taramaların kimlere ne zaman önerileceği konusu tıbbi değerlendirme gerektirir; her hasta için standart bir yaklaşım değildir.
Kıbrıs’ta NGS ile Genetik Tarama Düşünüyorsanız
Karar verirken şu başlıklara odaklanmak faydalıdır:
Testin sizin endikasyonunuza uygun olup olmadığı (PGT-A / PGT-M / PGT-SR)
Genetik danışmanlık sürecinin varlığı (test öncesi ve sonrası)
Laboratuvar altyapısı ve biyopsi deneyimi
Sonuç raporlamasının şeffaflığı ve transfer stratejisi
Gizlilik ve etik politikalar